Kısaca
- Pankreas kanseri erken evrede belirgin şikayet vermediği için fark edilmesi zor bir hastalıktır.
- Açıklanamayan kilo kaybı, karın ve sırt ağrısı, sarılık, idrar ve dışkı renginde değişiklik ile yeni başlayan diyabet gibi belirtiler klinik değerlendirme gerektirir.
- Tanıda kan testleri, görüntüleme yöntemleri ve gerektiğinde biyopsi kullanılır; tedavi tümörün konumu ve evresine göre planlanır.
Memorial Ataşehir Hastanesi Gastroenteroloji Bölümü’nden Prof. Dr. Kamil Özdil, 20 Kasım Pankreas Kanseri Farkındalık Günü kapsamında pankreas kanserinde dikkat edilmesi gereken belirtileri ve tanı sürecindeki öne çıkan noktaları anlattı.
Pankreas, midenin arkasında karın boşluğunun arka bölümünde yer alır. Sindirim enzimleri besinlerin parçalanıp emilmesine yardımcı olurken, insülin ve glukagon hormonları kan şekeri düzeyini düzenler. Bu nedenle pankreası etkileyen hastalıklar hem sindirim sistemini hem de kan şekeri kontrolünü etkileyebilir.
Pankreas tümörleri kaynaklandıkları hücrelere ve özelliklere göre farklı türlere ayrılır. Pankreas kanserlerinin büyük bölümünü, pankreas kanallarını döşeyen hücrelerden gelişen duktal adenokarsinom oluşturur. Hormon üreten hücrelerden kaynaklanan nöroendokrin tümörler ile kistik tümörler de görülebilir. Tümörün türü ve yerleşim bölgesi, değerlendirme ve tedavi seçeneklerinde belirleyicidir.
Dikkat edilmesi gereken belirtiler
Pankreasın karın boşluğunun derinliğinde yer alması ve erken evrede belirgin şikayetlere yol açmayabilmesi tanıyı güçleştirebilir. Öne çıkan belirtiler şunlardır: diyet ya da egzersiz değişikliği olmadan görülen istemsiz kilo kaybı, iştahsızlık ve besin emilim bozuklukları; üst karında başlayıp sırta ya da kürek kemikleri arasına yayılan, yemeklerden sonra ya da sırtüstü yatarken artabilen ağrılar; özellikle baştaki tümörlerin safra kanalını tıkaması sonucu gözlerde ve ciltte sararma ile kaşıntı; idrarın koyulaşması ve dışkının açık renkli olması, enzim yetersizliğinde ise yağlı, kötü kokulu ve suyun üzerinde yüzen dışkı; yeni başlayan ya da kötüleşen diyabet; geçmeyen gaz, şişkinlik, bulantı ve erken doyma hissi; dinlenmeyle düzelmeyen sürekli yorgunluk.
Bu belirtiler farklı sindirim sistemi hastalıklarında da görülebildiğinden tek başına kesin bir tanı anlamına gelmez, ancak birlikte ortaya çıktıklarında değerlendirilmeleri önemlidir.
Risk faktörleri
İleri yaş, sigara kullanımı, ailede pankreas kanseri öyküsü ve kalıtsal genetik değişiklikler riski artıran faktörler arasında yer alır. Kronik pankreatit, obezite ve diyabet de hastalıkla ilişkili olabilir. Ancak bu risk faktörlerinin bulunması, kişinin mutlaka pankreas kanserine yakalanacağı anlamına gelmez.
Ne zaman başvurulmalı
Açıklanamayan kilo kaybı, geçmeyen karın ve sırt ağrısı, idrar ya da dışkı renginde değişiklikler ve yeni başlayan diyabet, pankreas kanseri açısından da değerlendirilmesi gereken bulgulardır. Özellikle gözlerde ve ciltte sararma ile seyreden sarılık durumunda gecikmeden bir sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır. Şikayetlerin uzun sürmesi, tekrarlaması ya da giderek artması halinde hekim değerlendirmesi ve gerekli tetkiklerin yapılması önem taşır.
Tanı süreci
Tanıda hastanın şikayetleri, tıbbi öyküsü ve fizik muayenenin yanı sıra kan testleri, bilgisayarlı tomografi (BT), manyetik rezonans görüntüleme (MR/MRCP) ve endoskopik ultrasonografi gibi yöntemlerden yararlanılır. Gerekli durumlarda endoskopik ultrasonografi eşliğinde biyopsi yapılabilir. CA 19-9 gibi tümör belirteçleri tanı sürecini destekler, ancak tek başına kanser tanısı koymak için yeterli değildir. Tedavi planında tümörün türü ve boyutu, çevre damarlarla ilişkisi ve hastalığın yayılım durumu belirleyici olur.
Tedavi seçenekleri
Pankreasın baş bölümündeki tümörlerde Whipple ameliyatı, gövde ya da kuyruk bölümündeki tümörlerde distal pankreatektomi uygulanabilir. Bazı hastalarda dalağın ya da pankreasın tamamının çıkarılması gerekebilir; pankreasın tamamı çıkarıldığında ömür boyu insülin ve sindirim enzimi desteğine ihtiyaç duyulur. Cerrahiye uygun olmayan ya da ameliyat öncesinde tedavi alması gereken hastalarda kemoterapi gibi seçenekler değerlendirilebilir; tedaviye yanıt veren bazı hastalarda cerrahi yeniden gündeme gelebilir. Uygun hastalarda laparoskopik ya da robotik cerrahi, daha küçük kesilerle ameliyat ve daha kolay bir iyileşme sürecine katkı sağlayabilir. Cerrahi yöntem, tümörün özellikleri, ameliyatın güvenliği ve cerrahi ekibin deneyimi doğrultusunda belirlenir.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı