Kısaca
- Çocukların %80,1’i cep telefonu, %92,7’si internet kullanıyor; 11-17 yaş grubunda internette gezinme ilk sırada.
- Üretken yapay zekâ kullanan 11-17 yaş çocukların oranı %63,0; kız çocuklarda %65,5, erkek çocuklarda %60,6.
- Siber zorbalığa maruz kalan çocukların oranı %10,2; en sık görülen biçim kırıcı veya incitici mesajlar.
Çocukların bilişim teknolojilerini kullanım durumlarını ve amaçlarını ortaya koymayı amaçlayan Çocuklarda Bilişim Teknolojileri Kullanım Araştırması 2026 sonuçlarını açıkladı. Araştırma bu yıl 6-17 yaş grubunu kapsayacak şekilde genişletildi.
Araştırma, önceki yıllarda 6-15 yaş grubunu kapsıyordu; 2026 itibarıyla 6-17 yaş grubundaki bireyleri kapsayacak biçimde genişletildi. Bu dönemde ilk kez 11-17 yaş grubundaki çocukların üretken yapay zekâ kullanımı ile siber zorbalığa ilişkin göstergeler de kapsama alındı. Bu metinde aksi belirtilmedikçe "çocuk" 6-17 yaş grubunu ifade ediyor. 6-10 yaş grubundaki çocuklar soruları kendileri ya da bir yakınlarının yardımıyla, 11-17 yaş grubundakiler ise herhangi bir yardım almadan yanıtladı.
Cep telefonu ve internet kullanımı
Cep telefonu ya da akıllı telefon kullandığını belirten 6-17 yaş çocukların oranı %80,1 oldu. Bu oran 6-10 yaşta %66,2, 11-17 yaşta %89,8. Cep telefonu kullanan çocukların %97,4’ü telefonun kendisine ait olduğunu, yani düzenli kullandığını belirtti. Kullanım amacına bakıldığında 6-10 yaş grubunda ilk sırada %73,3 ile oyun oynamak, 11-17 yaş grubunda ise %87,8 ile internette gezinmek yer aldı.
Düzenli cep telefonu kullanan çocukların %37,8’i telefonunu en az 30 dakikada bir kontrol ettiğini söyledi. Bu oran 6-10 yaşta %17,2, 11-17 yaşta %48,0.
Çocukların internet kullanım oranı %92,7 olarak ölçüldü; 6-10 yaşta %86,6, 11-17 yaşta %96,9. Düzenli internet kullanan çocukların günde iki saat ve daha fazla internette vakit geçirenlerinin oranı hafta içi %53,0, hafta sonu %63,4. İnterneti en çok video izlemek için kullanıyorlar (%86,2). Bunu ders çalışma ya da ödev ve sunum hazırlama (%80,3) ile sosyal medya kullanımı (%75,1) izledi. En az yapılan etkinlik çevrim içi derse ya da kursa katılmak (%17,9).
Sosyal medya ve dijital oyun
Sosyal medya kullanan çocukların oranı %69,8. Erkek çocuklarda bu oran %71,4, kız çocuklarda %68,1. Yaş gruplarına göre 6-10 yaşta %50,2, 11-17 yaşta %83,4.
Dijital oyun oynayan çocukların oranı %68,1. Erkek çocuklarda %77,4, kız çocuklarda %58,2. Yaş gruplarına göre 6-10 yaşta %69,1, 11-17 yaşta %67,3. Düzenli oyun oynayan çocukların %92,7’si en çok macera ve aksiyon türünü tercih etti (%48,1). Strateji ve taktik oyunları %44,5, spor oyunları %41,6 ile izledi.
Oyun oynamaya ilişkin düşüncelere bakıldığında 6-10 yaş grubunda %34,7 ile fazla oyunun sorumlulukları aksattığı görüşü ilk sırada. 11-17 yaş grubunda ise %34,5 ile ebeveynlerinin çok fazla oyun oynadığını düşündükleri yanıt ilk sırada.
Ekran süresinin etkileri
Çocuklara ekran başında geçirilen sürenin yaşamlarındaki etkileri soruldu. "Katılıyorum" ya da "Kısmen katılıyorum" yanıtını verenlerin oranları şöyle: daha az kitap okuduklarını söyleyenler %48,3, daha az ders çalıştıklarını söyleyenler %42,2, ailesiyle daha az vakit geçirenler %33,0, arkadaşlarıyla yüz yüze daha az görüşüp daha az oyun oynadığını söyleyenler %26,8, daha az uyuduğunu söyleyenler %25,4.
Üretken yapay zekâ
11-17 yaş grubunda üretken yapay zekâ kullanan çocukların oranı %63,0. Kız çocuklarda bu oran %65,5, erkek çocuklarda %60,6. Kullanım amaçlarında en yüksek oran %88,1 ile örgün eğitim; bunu %58,6 ile özel amaçlı kullanım izledi.
Kullanmayan çocukların gerekçelerinde ilk sırada %68,9 ile yapay zekânın varlığından haberdar olmamak yer aldı. Ardından %21,1 ile ihtiyaç duymamak, %18,7 ile nasıl kullanılacağını bilmemek ve %16,1 ile gizlilik, güvenlik ya da emniyetle ilgili endişeler geliyor.
Siber zorbalık
Siber zorbalığa maruz kalan çocukların oranı %10,2. Siber zorbalık yapan çocukların oranı %4,6, siber zorbalığa tanıklık eden çocukların oranı %23,6.
Siber zorbalığa maruz kalan 11-17 yaş grubundaki çocukların %73,3’ü zorbalığı yapan kişinin yüz yüze tanıştığı bir arkadaşı ya da akranı olduğunu belirtti.
Zorbalığa uğranılan dijital ortamlarda ilk sırada %56,5 ile anlık mesajlaşma uygulamaları yer aldı. Bunu %51,1 ile telefona gelen SMS ve benzeri mesajlar, %40,7 ile sosyal medya platformları, %24,9 ile internet oyunları, %20,6 ile cep telefonu aramaları ve %16,3 ile sohbet odaları izledi.
En sık karşılaşılan biçim %80,3 ile kırıcı ya da incitici mesajlar. Bunu %20,3 ile çocuklar hakkında kırıcı mesajların başkalarına iletilmesi ya da herkesin görebileceği biçimde paylaşılması, %15,8 ile asılsız söylenti ve hikâyelerin yayılması izledi.
Çocuklar zorbalığın nedenini en çok davranış biçimleri (%60,4) olarak gördü. Bunu fiziksel özellikler ya da dış görünüş (%33,1), ailenin nereli olduğu ya da köken (%4,4), maddi durum (%2,4) ve engel durumu (%1,7) izledi. %9,4 ise "diğer" yanıtını verdi.
Eğitimine devam eden 11-17 yaş grubundaki çocuklardan siber zorbalığa maruz kalma, yapma ya da tanıklık etme durumlarından en az birini yaşayanların oranı %28,1. Bu çocuklardan %7,8’i yaşadıklarının okula devam durumunu etkilediğini belirtti. Bu oran erkek çocuklarda %5,3, kız çocuklarda %10,5.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı