Kışın hareketsizlik karaciğer yağlanması riskini artırabiliyor

Kış aylarında hareketsizliğin artması ve yüksek kalorili besinlerin daha sık tüketilmesi, karaciğer yağlanması riskini yükseltebiliyor. Memorial Ataşehir Hastanesi Gastroenteroloji Bölümü’nden Uzm. Dr. Şule Namlı Koç, kışın karaciğer sağlığını korumak için dikkat edilmesi gerekenleri anlattı.

Karaciğer yağlanması, karaciğer hücrelerinde normalden fazla yağ birikmesiyle ortaya çıkıyor. Metabolik işlev bozukluğuyla ilişkili yağlı karaciğer hastalığı (MASLD) olarak adlandırılan bu tablo, bazı kişilerde iltihaplanma ve hücre hasarıyla ilerleyebiliyor. Daha ciddi seyreden durum ise MASH olarak tanımlanıyor.

Soğuk hava tek başına yağlanmaya yol açmıyor. Ancak yürüyüşlerin azalması, uzun süre hareketsiz kalınması, tatlı ve hamur işlerinin sık tüketilmesi kilo artışını kolaylaştırabiliyor. Karın çevresinde yağlanma, insülin direnci, tip 2 diyabet ve kan yağlarındaki bozukluklar önemli risk faktörleri arasında yer alıyor. Şekerli içeceklerin sık tüketimi ve ihtiyaçtan fazla kalori alımı da riski artırabiliyor.

Karaciğer yağlanması yalnızca ileri yaş ya da fazla kilolu kişilerde görülmüyor; çocuklarda ve gençlerde de ortaya çıkabiliyor. Normal kilo da riski tamamen ortadan kaldırmıyor. Genetik yatkınlık, bel çevresi, insülin direnci ve alkol kullanımı da değerlendirmede dikkate alınmalı.

Yağlanma çoğu zaman belirgin şikayetlere yol açmıyor; başka nedenlerle yapılan ultrason ya da kan testlerinde tesadüfen saptanabiliyor. Yorgunluk ya da karnın sağ üst tarafında dolgunluk hissi görülebilse de bu belirtiler hastalığa özgü değil. Şikayetin olmaması karaciğerde hasar bulunmadığı anlamına gelmiyor. Obezite, diyabet ya da metabolik risk faktörü olanların belirti beklemeden değerlendirilmesi gerekiyor.

Yağlanmaya iltihaplanma ve hücre hasarı eşlik ettiğinde zamanla fibrozis adı verilen nedbe dokusu gelişebiliyor. İleri fibrozis bazı hastalarda siroz, karaciğer yetmezliği ve karaciğer kanserine kadar ilerleyebiliyor. Ancak her yağlanma bu aşamalara ulaşmıyor; ilerleme riski diyabet, metabolik sorunlar ve fibrozis derecesine göre değişiyor.

Kışın sık tüketilen salep ve boza, hazırlanış biçimine, eklenen şekere ve porsiyon büyüklüğüne göre günlük enerji alımını artırabiliyor. Tatlı, hamur işi ve yüksek kalorili atıştırmalıklar da kilo artışını kolaylaştırıyor. Bu nedenle porsiyon kontrolüne dikkat edilmeli, ilave şeker sınırlandırılmalı ve günlük beslenmede sebze, baklagil ve yeterli protein içeren öğünlere yer verilmeli.

Yağlanmanın değerlendirilmesinde yalnızca yağ miktarına bakmak yeterli değil; iltihaplanma ve fibrozis riski de belirlenmeli. Kan testleri ve ultrasona ek olarak FibroScan gibi girişimsel olmayan yöntemlerden yararlanılabiliyor. FibroScan, yağlanma derecesi ve doku sertliği hakkında bilgi veriyor. Karaciğer enzimlerinin normal çıkması fibrozis olmadığını kesin olarak göstermiyor; sonuçlar klinik bulgular ve diğer incelemelerle birlikte yorumlanıyor. Gerekirse ek görüntüleme ya da karaciğer biyopsisi uygulanabiliyor.

Uzm. Dr. Şule Namlı Koç’un karaciğer sağlığı için önerileri şöyle sıralanıyor: Fazla kilonuz varsa kontrollü biçimde verin; yaklaşık yüzde 5 kilo kaybı karaciğerdeki yağ miktarını azaltabiliyor, uygun hastalarda yüzde 7-10 ve üzeri kayıplar iltihaplanma ve fibrozis üzerinde daha belirgin yarar sağlayabiliyor. Sebze, baklagil ve yeterli proteinli dengeli beslenin, şekerli içecekleri sınırlandırın. Haftada en az 150 dakika orta yoğunlukta hareket edin; dışarı çıkamadığınız günlerde evde ya da kapalı alanda hareket edin. Uzun süre oturmaktan kaçının, gün içinde düzenli aralar verin. Diyabet ve kan yağı bozukluklarını doktorunuzun önerdiği takip ve tedaviyle kontrol altında tutun. Kilo verme ilaçlarını ve bitkisel takviyeleri doktor önerisi olmadan kullanmayın; bazı ürünler karaciğer hasarına yol açabiliyor. Risk faktörleriniz varsa kontrollerinizi ertelemeyin, gerekli tetkikleri yaptırıp takip planınızı doktorunuzla birlikte oluşturun.

Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı