Kısaca
- Çocukluk çağında sık görülen kabızlık, uzun sürdüğünde karın ağrısı, iştahsızlık, dışkı kaçırma ve tuvalet korkusu gibi sorunlara yol açabiliyor.
- Yeditepe Üniversitesi Hastaneleri Çocuk Gastroenteroloji, Hepatoloji ve Beslenme Uzmanı Dr. Ahsen Dönmez Türkmen, kabızlığın erken fark edilip uygun biçimde tedavi edilmesi gerektiğini belirtiyor.
- Uzmana göre beslenme düzenlemesi her zaman yeterli olmayabiliyor; belirtiler varsa altta yatan hastalıklar da araştırılmalı.
Yeditepe Üniversitesi Hastaneleri Çocuk Gastroenteroloji, Hepatoloji ve Beslenme Uzmanı Dr. Ahsen Dönmez Türkmen, çocukluk çağında sık görülen kabızlığın yalnızca dışkılama sıklığının azalmasıyla sınırlı kalmadığını ve erken fark edilip tedavi edilmesi gerektiğini söyledi.
Kabızlığın, uzun süre devam ettiğinde bağırsak fonksiyonlarını etkileyebildiği ve çocuğun günlük yaşamını, sosyal ilişkilerini ve yaşam kalitesini olumsuz etkileyebildiği belirtiliyor. Karın ağrısı, iştahsızlık, dışkı kaçırma ve tuvalet korkusu gibi sorunlara da neden olabiliyor.
Dünya genelindeki araştırmalara göre çocukların yaklaşık yüzde 10’unda kabızlık görülüyor. Dr. Türkmen, kabızlığın yalnızca birkaç gün tuvalete çıkamama anlamına gelmediğini vurguladı. Haftada iki veya daha az dışkılama, sert ve büyük hacimli dışkı, dışkılama sırasında ağrı, dışkıyı tutma davranışı ve iç çamaşırına dışkı kaçırma kabızlığın önemli belirtileri arasında sayılıyor. Her gün dışkılayan bir çocukta bile kabızlık görülebiliyor.
Dışkıyı tutma davranışı en sık neden
Çocukluk çağındaki kabızlığın büyük bölümü "fonksiyonel kabızlık" olarak adlandırılıyor. Dr. Türkmen, bunun en önemli nedeninin dışkıyı tutma davranışı olduğunu söyledi. Tuvalet eğitimi döneminde yaşanan ağrılı dışkılama, çocukların tuvaletten kaçınmasına yol açabiliyor. Okul çağındaki çocuklar okul tuvaletini kullanmak istemediklerinde tuvalet ihtiyacını erteleyebiliyor. Yetersiz lif ve sıvı tüketimi, düzensiz beslenme ve hareketsizlik de kabızlığa katkıda bulunabiliyor. Dr. Türkmen, ağrılı dışkılama ile başlayan dışkı tutma davranışının zamanla bir kısır döngüye dönüştüğünü belirtti.
Uzun süre bağırsakta bekleyen dışkının giderek sertleştiği ve dışkılamanın daha ağrılı hale geldiği ifade ediliyor. Dışkı kalınbağırsakta uzun süre beklediğinde içindeki su emilerek sertleşiyor; bu da dışkılamayı zorlaştırıp çocuğun dışkısını daha fazla tutmasına neden oluyor. Süreç uzadığında rektum genişleyebilir ve çocuğun dışkılama ihtiyacını hissetmesi azalabiliyor.
Bazı çocuklarda dışkı kaçırma da görülebiliyor. Bağırsakta biriken sert dışkının çevresinden daha yumuşak dışkı sızabiliyor ve çocuk farkında olmadan iç çamaşırını kirletebiliyor. Aileler bunu ishal ya da çocuğun dikkatsizliği olarak değerlendirebiliyor; oysa ileri derecede kabızlığın bir belirtisi olabiliyor. Dr. Türkmen, çocuğu suçlamanın ya da cezalandırmanın sorunu daha da ağırlaştırabileceği uyarısında bulundu.
Belirtiler varsa altta yatan hastalıklar araştırılmalı
Çocuklarda kabızlığın çoğunlukla fonksiyonel nedenlerle ortaya çıktığı, ancak bazı durumlarda başka hastalıkların belirtisi olabildiği belirtiliyor. Yaşamın ilk ayında başlayan kabızlık, yenidoğan bebeğin ilk dışkısını 48 saatten geç yapması, karında belirgin şişlik, özellikle safralı kusma, büyüme ve kilo alımında yetersizlik, dışkıda açıklanamayan kan ile bacaklarda güçsüzlük veya yürüme bozukluğu mutlaka değerlendirilmeli. Bu durumlarda Hirschsprung hastalığı, nörolojik ya da anatomik hastalıklar, metabolik hastalıklar, hipotiroidi, çölyak hastalığı ve besin alerjisi gibi nedenlerin araştırılması gerekebiliyor.
Kabızlık tedavisinde beslenmenin önemli bir yeri olduğu, ancak her çocukta tek başına yeterli olmayabileceği vurgulanıyor. Dr. Türkmen, 2026 yılında yayımlanan Avrupa ve Kuzey Amerika Çocuk Gastroenteroloji Dernekleri’nin ortak tedavi rehberine dikkat çekti. Rehbere göre çocukların yaşına uygun su tüketmesi, sebze, meyve ve tam tahıl gibi lifli besinleri yeterince alması ve düzenli fiziksel aktivite yapması önemli. Ancak uzun süredir kabızlığı olan, sert ve ağrılı dışkılayan ya da bağırsakta dışkı birikimi gelişmiş çocuklarda yalnızca beslenme düzenlemesiyle sorunun çözülemeyebileceği, gerektiğinde uygun ilaç tedavisinin de başlanması gerektiği ifade ediliyor.
İlaç tedavisinde doz ve süre önemli
Ailelerin dışkı yumuşatıcı ilaçlara karşı zaman zaman çekinceleri olabildiği belirtiliyor. Dr. Türkmen, tedavinin başarısında doğru ilaç seçimi, doz ve sürenin önemli olduğunu vurguladı. Bağırsakta yoğun dışkı birikimi varsa öncelikle bu birikimin giderilmesi, ardından yeniden oluşmasını önleyici tedaviye geçilmesi gerektiği söylendi. Laksatiflerin yetersiz dozda verilmesi ya da dışkılama düzelir düzelmez kesilmesi kabızlığın tekrarlamasına neden olabiliyor. Bu nedenle ailelerin ilaçları kendi kararlarıyla kesmek yerine hekimleriyle birlikte tedavi sürecini yönetmeleri gerekiyor.
Çocuğu tuvalete zorlamadan düzenli alışkanlık
İlaç ve beslenme tedavisinin yanı sıra doğru tuvalet alışkanlığının kazandırılmasının da önemli olduğu vurgulanıyor. Çocukların özellikle yemeklerden sonra düzenli olarak tuvalete oturmaya teşvik edilmesi öneriliyor. Ayakların yere ya da bir basamağa desteklenmesi, rahat bir oturma pozisyonu sağlanması ve tuvalet sırasında acele ettirilmemesi tavsiye ediliyor. Dışkılayamayan çocuğun suçlanmaması, cezalandırılmaması ve zorlanmaması gerektiği belirtiliyor. Amacın tuvaleti çocuk için korkulan bir ortamdan çıkarmak olduğu ifade ediliyor.
Dr. Türkmen, kabızlık tedavisinde temel hedefin yalnızca dışkılamayı sağlamak olmadığını, düzenli, yumuşak ve ağrısız dışkılama alışkanlığının yeniden kazandırılmasının esas olduğunu söyledi. Uzun süren kabızlığın karın ağrısı, dışkı kaçırma, tuvalet korkusu ve sosyal yaşamda sorunlara yol açabildiği; doğru beslenme, düzenli tuvalet alışkanlığı ve uygun dozda, yeterli süre kullanılan ilaç tedavisiyle çocukların büyük bölümünde başarılı sonuçlar alınabildiği belirtildi.
Kabızlığı önlemek için 7 öneri
1. Su tüketimini destekleyin: Çocuğunuzun yaşına uygun miktarda su içmesini sağlayın.
2. Lifli besinlere yer verin: Günlük beslenmesinde sebze, meyve ve tam tahıllı gıdaların bulunmasına özen gösterin.
3. Tuvalet alışkanlığı kazandırın: Özellikle yemeklerden sonra çocuğunuzu düzenli olarak tuvalete oturmaya teşvik edin.
4. Tuvaleti ertelemesine izin vermeyin: Dışkılama ihtiyacını hissettiğinde tuvalete gitmesini destekleyin.
5. Hareket etmesini sağlayın: Yaşına uygun fiziksel aktiviteler ve oyunlarla hareketli bir yaşamı teşvik edin.
6. Tuvalet konusunda baskı yapmayın: Çocuğunuzu dışkılamaya zorlamayın, suçlamayın ya da cezalandırmayın. Tuvaleti korkulan bir ortam haline getirmeyin.
7. Kabızlık uzarsa uzman desteği alın: Sert ve ağrılı dışkılama, dışkı tutma ya da iç çamaşırına dışkı kaçırma gibi belirtiler sürüyorsa çocuk doktoruna başvurun.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı