Kısaca
- Zayıflama iğneleri olarak bilinen GLP-1 reseptör agonistlerinin safra kesesi ve safra yolu hastalıklarında göreceli riski yaklaşık % 37 artırdığı bildiriliyor.
- Hızlı kilo kaybının safra taşı oluşumuna zemin hazırlayabileceği belirtiliyor.
- Safra kesesinde taş bulunması tek başına kullanımı engellemiyor; karar hekim değerlendirmesiyle kişiye özel veriliyor.
Memorial Kayseri Hastanesi Genel Cerrahi Bölümü’nden Op. Dr. Ali Can Yalı, zayıflama iğnelerinin safra kesesi üzerindeki etkilerine ilişkin bilgi verdi. Obezite tedavisinde kullanılan bu ilaçların doktor kontrolünde kullanılması gerektiği vurgulandı.
Obezitenin kalp ve damar hastalıkları riskini artırdığı, hipertansiyon, diyabet ve kolesterol yüksekliği gibi sorunlara zemin hazırladığı biliniyor. Bu nedenle kilo kontrolü için çeşitli tedaviler uygulanıyor. Halk arasında zayıflama iğnesi olarak bilinen ilaçların safra kesesi üzerindeki etkisi ise merak konusu.
Safra kesesinde taş bulunan hastaların sık sorduğu soru, zayıflama iğnesi kullanıp kullanamayacakları. İştahı baskılayan ve tokluk hissi sağlayan bu ilaçların, egzersiz ve klasik diyet programlarına kıyasla belirgin biçimde daha fazla kilo kaybı sağladığı düşünülüyor. Ancak yan etkiler de değerlendirilmeli.
Riskin boyutu
Kilo kontrolünde kullanılan ilaçların önemli bölümünü GLP-1 reseptör agonistleri oluşturuyor. Bu ilaçlar iştahı azaltıp tokluk hissini artırarak kilo kaybına destek oluyor. JAMA Internal Medicine dergisinde 2022 yılında yayımlanan, 76 randomize kontrollü çalışmayı ve 100 binden fazla katılımcıyı kapsayan meta-analize göre bu ilaçların kullanımı safra kesesi ve safra yolu hastalıklarında yaklaşık % 37 oranında göreceli riski artırdı. Risk artışının kilo verme amacıyla kullanımda daha belirgin olduğu bildirildi. Bu oran, ilacı kullanan her üç kişiden birinde safra taşı oluşacağı anlamına gelmiyor; kullanmayanlara kıyasla göreceli bir artıştan söz ediliyor.
Olası nedenler
Hızlı ve belirgin kilo kaybının safranın kolesterol açısından yoğunlaşmasına ve taş oluşumuna zemin hazırlayabildiği belirtiliyor. Hızlı kilo veren diyetler ve obezite cerrahisi sonrasında da benzer bir durum görülebiliyor. Bazı GLP-1 temelli ilaçların safra kesesinin boşalma işlevini etkileyebileceği, safranın kesede daha uzun kalmasının ise taş oluşumunu kolaylaştırabileceği düşünülüyor. Bununla birlikte bu mekanizmaların bütün ilaçlarda aynı düzeyde geçerli olduğu kesin olarak söylenemiyor.
Değerlendirme gereken durumlar
Safra kesesinde taş bulunması, zayıflama iğnesi kullanımı için tek başına mutlak bir engel değil. Ancak hastanın daha önce safra kesesi ağrısı, akut kolesistit (safra kesesi iltihabı), safra kanalına taş düşmesi ya da safra taşına bağlı pankreatit geçirip geçirmediği mutlaka değerlendirilmeli. Şikâyeti olmayan hastalarla tekrarlayan safra kesesi ağrısı yaşayan hastaların aynı biçimde ele alınmaması gerektiği vurgulanıyor. Özellikle taşa bağlı şikâyeti olanlarda tedaviden önce genel cerrahi hekiminin değerlendirmesi uygun görülüyor; gerektiğinde cerrahi seçenek de gündeme gelebiliyor.
Yalnızca zayıflama iğnesi kullanılacak olması, şikâyeti bulunmayan her safra taşı hastasının ameliyat edilmesini gerektirmiyor. Öte yandan ilaç kullanımı sırasında gelişen karın ağrıları basit bir yan etki olarak görülmemeli. Karnın sağ üst bölümünde şiddetli ya da uzun süren ağrı, tekrarlayan kusma, ateş veya sarılık gelişmesi durumunda safra kesesi ve safra yollarına ilişkin komplikasyonlar açısından gecikmeden tıbbi değerlendirme yapılması gerekiyor.
Zayıflama iğneleri uygun hastalarda obezite tedavisinde önemli yararlar sağlayabiliyor. Ancak GLP-1 reseptör agonistlerinin safra taşı ve bazı safra kesesi hastalıklarının görülme riskini artırabildiği bilimsel araştırmalarda gösteriliyor. Kararın, mevcut safra kesesi hastalığı, geçmiş şikâyetler ve tedaviden beklenen yarar birlikte değerlendirilerek kişiye özel verilmesi gerekiyor. Zayıflama iğneleri mutlaka hekim kontrolünde kullanılmalı.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı